Tussen peer en koe: het erf als klaslokaal

“Vroeger had in deze regio bijna iedereen koeien en een boomgaard,” vertelt Menno, “In de loop der jaren werd specialisatie steeds meer de norm, maar bij ons is die splitsing nooit gemaakt.” Het bedrijf telt zo’n zeventig melkkoeien en 8,5 hectare peren. Die combinatie is in de praktijk volledig verweven geraakt. De belangrijkste drijfveer hiervoor is de passie voor beide takken.

De stap naar boerderijeducatie kwam niet toevallig. Toen een collega-boerderij in de regio stopte met het ontvangen van schoolklassen, ontstond de vraag of er iemand kon overnemen. Voor Monique, met een achtergrond als leerkracht, kwam de vraag op het juiste moment. “Onze jongste ging toen net naar school en toen dacht ik: dit past eigenlijk heel goed bij mij.” Via de organisatie Boerderij in de Kijker volgde zij een cursus en vervolgens maakte ze de boerderij klaar voor het ontvangen van klassen.

Inmiddels draaien ze al vier jaar mee. Het educatieseizoen begint meestal half maart, wanneer de boomgaard begint te bloeien en er weer meer leven zichtbaar is op het erf, en eindigt voor de zomervakantie. “Maandag- en dinsdagochtenden stel ik open. Die zitten vaak al ruim van tevoren vol.” In het najaar is het niet te combineren met de drukte van de perenoogst en zijn er geen lessen.

De lessen zijn opgebouwd in leeftijdsspecifieke programma’s. Groep 3 en 4 maakt kennis met de koeien en het boerenleven. In groep 5 en 6 staat de kringloop centraal: van gras tot melk en mest. Voor groep 7 en 8 ligt de nadruk op zelf onderzoeken, met als doel te ontdekken wat er allemaal komt kijken bij de productie van een pak melk.

Veel kinderen zijn nog nooit eerder op een boerderij geweest, of alleen op een kinderboerderij. Door letterlijk te laten zien wat er gebeurt op het bedrijf, valt veel op zijn plek. Dat leidt soms tot verrassende reacties. “Hé! Daar loopt een chocolademelk koe,” roept een kind bij het zien van een roodbonte koe. Anderen willen weten hoeveel PK de tractor heeft, of stellen serieuzere vragen zoals: “Gaat er ook wel eens een koe dood?”

Volgens Monique is dat precies de kracht van boerderijeducatie. Het gemengde karakter van het bedrijf is daarbij een grote meerwaarde. “Ik vind het juist belangrijk dat ze zowel de koeien als het fruit zien. Zo krijgen ze een compleet beeld.”

Het erf is geen speelboerderij. “Wij zijn geen kinderboerderij en geen beleefboerderij. We zijn gewoon een echte boerderij.” “Natuurlijk mogen kinderen een kalf aaien, maar ze zien ook voerwagens rijden en werkzaamheden doorgaan.” Dat maakt het bezoek realistisch en leerzaam. Soms leidt dat tot vragen, ook van ouders. “Onderwerpen als weidegang of dierenwelzijn komen zeker voorbij. Dat hoort erbij.” Tegelijkertijd blijft de focus op de kinderen. “Zij verwonderen zich over een trekker, een kalf of dat het hier ‘stinkt’, iets wat in de loop van de ochtend al snel vergeten is.”

Financieel kan de boerderij educatie niet als tweede tak worden gezien. Je krijgt een vergoeding per les, maar hier komt ook nog best wat voorbereidingstijd bij kijken. “Als je het omrekent naar een uurloon word je er niet blij van.” De motivatie ligt dan ook elders. “Het maatschappelijke belang is groot. Er is veel onbegrip en onwetendheid over landbouw. Door ons verhaal te vertellen, dragen we bij aan begrip.”

Ook voor hen persoonlijk werkt het verbindend. “De reacties zijn vrijwel altijd positief. Kinderen gaan enthousiast weg, scholen komen terug en soms krijgen we zelfs tekeningen opgestuurd.”

Zouden zij collega-boeren aanraden om educatieboer te worden? “Als je het leuk vindt om mensen te ontvangen en je verhaal te vertellen, zeker. Je wordt er niet rijk van, maar het geeft veel voldoening.”

Door hun erf open te stellen voor boerderij educatie laten Menno en Monique zien aan kinderen hoe het er echt aan toe gaat op een boerenbedrijf. Wat ooit zo vanzelfsprekend was, weten waar je voedsel vandaan komt, wordt hierdoor voor kinderen weer heel tastbaar. Hier ligt de basis voor een samenleving waarin burgers weer in contact staan met de boeren en waar er ruimte is voor vragen over en weer.

Menno en Monique van melkveehouderij‑ en fruitteeltbedrijf Hoogendoorn